Kiedy fikcja staje się lustrem prawdy – Wioletta Piasecka i jej „Lato w chacie pod starym świerkiem”

Wszyscy nosimy w sobie miejsca, do których uciekamy, gdy codzienność zaczyna nas przerastać. Czasem to fizyczne cztery ściany, stary dom z dzieciństwa albo ukryty wśród drzew azyl, a czasem tylko wewnętrzne schronienie, w którym próbujemy posklejać poturbowane przez los poczucie bezpieczeństwa. W dorosłym życiu najtrudniejsze bywają nie te nagłe, widowiskowe tragedie, ale ciche tąpnięcia. To chwile, w których uświadamiamy sobie, że dotychczasowy porządek był tylko iluzją, a my sami zagubiliśmy się w cudzych oczekiwaniach oraz narzuconych rolach matek, żon czy profesjonalistów. Wtedy pojawia się to bolesne, ale i oczyszczające pytanie: czy mamy odwagę stanąć w prawdzie przed samym sobą? Czy potrafimy zrzucić ciężar dawnych kłamstw i zacząć budować wszystko od nowa, nawet jeśli cena za własną autonomię okaże się wyjątkowo wysoka? Właśnie wokół tej bolesnej, ale niezwykle odżywczej prawdy krąży literatura, która zamiast dawać łatwe odpowiedzi, po prostu towarzyszy nam w naszych potknięciach. Doskonałym tego przykładem jest powieść Wioletty Piaseckiej „Lato w chacie pod starym świerkiem” – trzecia część poruszającego cyklu „Chata pod starym świerkiem".  Udowadnia ona, że najtrudniejsze życiowe przemiany nigdy nie dotyczą wyłącznie zewnętrznych okoliczności, ale przede wszystkim naszej własnej tożsamości.

​Na kartach tej powieści pisarka zderza ze sobą dwie skrajnie różne, a jednak głęboko połączone ze sobą kobiece perspektywy. Poznajemy Jagodę i Malinę. To siostry, z których każda na swój własny sposób próbuje poradzić sobie z bagażem, jaki przyniosły im ostatnie lata. Los sprowadza je nad Zalew Wiślany. Miejsce to przestaje być w tym tomie sagi jedynie malowniczą scenerią, a staje się surowym katalizatorem zmian, zmuszającym obie bohaterki do bezwzględnej konfrontacji z tym, co dotąd było starannie zamiatane pod dywan.

Przyglądając się losom Jagody, lekarki usiłującej zamknąć za sobą drzwi pełne rozczarowań i zdrad, szybko dostrzegamy głębszy sens jej działań. Jej determinacja w odnawianiu starego rodzinnego domu to w rzeczywistości walka o odzyskanie kontroli nad własnym losem. Prawdziwym fundamentem tej wewnętrznej przemiany staje się bowiem pragnienie stworzenia bezpiecznego, pełnego miłości świata dla Piotrusia – chłopca, którego kobieta chce adoptować. To niezwykle przejmujący motyw. Autorka bez zbędnego idealizowania obrazuje w nim, jak trudna, ale i piękna bywa odpowiedzialność za drugą, skrzywdzoną przez los istotę. Twórczyni dotyka tu przy tym niezwykle ważnej prawdy: burze w świecie dorosłych zawsze najmocniej rezonują w kruchym świecie dziecka, które ponad wszystko potrzebuje przecież stabilności.

Podczas gdy Jagoda skupia się na budowaniu od zera, historia Maliny wprowadza nas w zupełnie inny, niezwykle intymny obszar ludzkich kryzysów. To portret dojrzałej bohaterki – kobiety, która przez długie lata uczyła się definiować siebie wyłącznie przez pryzmat ról matki, żony, a z czasem również babci, oddając całą swoją uważność bliskim. Autorka sagi z ogromnym wyczuciem uchwyciła moment, w którym w tę poukładaną codzienność uderza nagła, niespodziewana fala namiętności. To przebudzenie staje się bolesnym zderzeniem z pytaniem o granice własnego poświęcenia oraz o prawo do autentycznego przeżywania kobiecości. Zostajemy tym samym zmuszeni do trudnej refleksji: szukając własnego szczęścia w dojrzałym wieku, niezwykle łatwo jest zachwiać poczuciem bezpieczeństwa tych, których kochamy najmocniej.

Te indywidualne zmagania sióstr nie toczą się jednak w próżni, ponieważ opisywany dom staje się schronieniem dla wielopokoleniowych dramatów. Fabuła zostaje bowiem rozbudowana o poruszający wątek starszego syna Maliny i jego żonę. Młodzi małżonkowie, będący u progu wspólnego życia, zmuszeni są nagle przyjąć bolesny cios od losu. To kryzys, który bezlitośnie weryfikuje ich dotychczasowe plany oraz marzenia. I to właśnie w obliczu tego niespodziewanego dramatu najmłodszego pokolenia dawne animozje, niewypowiedziane żale i subtelna rywalizacja, których korzenie tkwią głęboko w dzieciństwie sióstr, muszą ostatecznie ustąpić miejsca surowej, ale bezwarunkowej solidarności. Okazuje się, że siostrzana miłość bywa szorstka i naznaczona bliznami. W momentach granicznych staje się jednak najtwardszym fundamentem, na którym można zacząć odbudowywać rodzinny ład.

​W ostatecznym rozrachunku poszczególne losy bohaterów zaczynają rezonować z motywami, które każdy z nas zna z własnego doświadczenia. Chata pod starym świerkiem przestaje być w tym ujęciu jedynie fizycznym adresem. Staje się uniwersalną metaforą ludzkiej potrzeby posiadania bezpiecznej przystani. Cała powieść pulsuje wszak motywem rozliczania się z przeszłością i odkrywania ceny, jaką trzeba zapłacić za zrzucenie ciężaru dawnych tajemnic. Pisarka nie pozostawia nam przy tym złudzeń. Proces ten bywa bolesny i wymaga czasu, ale ostateczne wybaczenie bliskim oraz samemu sobie to jedyna droga do tego, by odzyskać wewnętrzną wolność.

​Największa mądrość tej książki tkwi właśnie w jej uderzającym realizmie. Autorka nie próbuje być mentorką i unika gotowych recept. Jej siła polega na umiejętności pisania o sprawach trudnych bez zbędnej egzaltacji i czarno-białych podziałów. Pokazuje, że życiowe błędy czy chwile słabości nie przekreślają człowieka, lecz są naturalną częścią procesu dorastania – i to bez względu na metrykę. Całość została przy tym napisana językiem niezwykle lekkim, a zarazem nasyconym emocjonalną głębią. Tempo akcji nie rwie się i nie pędzi na złamanie karku; płynie raczej naturalnym, niespiesznym rytmem, dając czytelnikowi czas na oddech oraz na zżycie się z opisywanym światem. Nadzalewowe pejzaże i specyficzny, ciepły klimat powieści sprawiają, że książkę chłonie się niezwykle intuicyjnie.

Sięgając po tę historię, czytelnik niepostrzeżenie przestaje być jedynie biernym obserwatorem. Zaczyna przeglądać się w losach bohaterek jak w lustrze. Dla tych, którzy znają poprzednie części cyklu, to spotkanie będzie o tyle sentymentalne, że ten tom wyróżnia się na ich tle znacznie większą dojrzałością oraz emocjonalnym ciężarem. Widać wyraźnie, jak wraz z rozwojem serii pisarka coraz odważniej rezygnuje z prostych rozwiązań na rzecz życiowego realizmu. Lektura wywołuje głębokie zrozumienie, ale i ten specyficzny rodzaj niepokoju, który pojawia się zawsze wtedy, gdy fikcja literacka staje się zbyt bliska prawdy. To opowieść, która rezonuje z naszymi własnymi, ukrytymi pod powierzchnią codzienności tęsknotami i lękami przed zmianą. Zmusza nas do zatrzymania się. Każe zadać sobie pytanie, czy mielibyśmy w sobie tyle samo odwagi, by w razie potrzeby przewartościować całe swoje życie.

Najnowsza część sagi to propozycja, którą z czystym sumieniem można polecić każdemu, kto w literaturze szuka czegoś więcej niż tylko chwilowej ucieczki od rzeczywistości. To idealna lektura dla osób zmęczonych powierzchownymi, czarno-białymi historiami. Sprawdzi się również u tych, którzy sami znajdują się właśnie na życiowym zakręcie i potrzebują historii niosącej nienachalne zrozumienie oraz nadzieję. Powinni po nią sięgnąć czytelnicy ceniący dojrzałą prozę obyczajową, gdzie psychologiczna prawda o człowieku jest ważniejsza od gwałtownych zwrotów akcji. Warto czytać ją w ciszy, dając sobie przestrzeń na rezonowanie tych wszystkich pytań, które stawiane są między wierszami. Ta powieść nie jest bowiem lekkim, niezobowiązującym romansem. To mądra, głęboka odtrutka na współczesny, pędzący świat – historia, która otula niczym ciepły koc, ale też bezkompromisowo zmusza do przyjrzenia się własnym fundamentom.

Ostatecznie „Lato w chacie pod starym świerkiem” zostawia nas z niemą obietnicą, że na żadną życiową rewolucję nigdy nie jest za późno. Pisarka przypomina nam, że choć burze bywają nieuniknione, a stary porządek czasem musi runąć, to pod gruzami zawsze tli się szansa na zbudowanie czegoś prawdziwszego. Gdy odkładamy tę książkę na półkę, zapach starego świerku i szum nadzalewowego wiatru wciąż w nas pracują, niosąc niezwykle rzadki dziś, literacki spokój. To opowieść, która nie tylko staje się dla nas bezpiecznym schronieniem, ale też pięknie domyka drogę, którą wspólnie przemierzamy od samego początku – dlatego gorąco zapraszam Was do lektury moich poprzednich recenzji: "Chata pod starym świerkiem" oraz „Wiosna w chacie pod starym świerkiem".

[Zakup własny].